|
Νίκος Χαραλάμπους - Άλκηστις Παυλίδου
Oι λέξεις μετρούν
Αυτός απόμακρος, δαιμόνιος νους, μάζευε τα παιδιά της γειτονιάς και σκηνοθετούσε αυτοσχέδια δράματα. Κι αυτή τον χειροκροτούσε. Τον χειροκροτούσε μια ζωή. Ο μεγάλος αδερφός ήταν ανέκαθεν το πρότυπό της. Σήμερα τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει και πολύ. Αυτός εξακολουθεί να είναι ο Δάσκαλος. Αυτή παραμένει η μικρή αδερφή. Αλλά και το λιμάνι του, και η μόνιμη αντίπαλός του στο σκραπλ.
Συνέντευξη στην Ελίτα Μιχαηλίδου
Φώτο Σωτηρία Γιαννακά
Μακιγιάζ Τερέζα Μάντη
Απόγευμα σε γειτονιά με γεράνια. Έξω ξεχύνονται οι μυρωδιές της οικειότητας, οι μυρωδιές της παλιάς Λευκωσίας την ώρα που πέφτει το φως. Φτάνουν μαζί με ανάλαφρη διάθεση. Αρχίζουμε να μιλάμε. Καφές, τσιγάρο, χιούμορ, αλήθειες. Τόσες πολλές που καθαρίζει η ατμόσφαιρα. Κι εγώ έχω την αίσθηση πως συναντώ μετά από καιρό δυο αγαπημένους φίλους. Τους γνωρίζω από παλιά και μου αρέσουν κι οι δυο μ’ εκείνον τον ιδιαίτερο τρόπο που δεν έχει όνομα να τον πεις, ούτε συγκεκριμένο λόγο να τον εξηγήσεις.
Κάνουμε στροφή αναπόφευκτα πίσω. Στα παιδικά τους χρόνια. Εδώ, σ’ αυτές τις γειτονιές. Στον Άγιο Λουκά. Σε μια «ατμόσφαιρα Αλεξανδρινή», όπως την περιγράφουν. Τα γεράνια που λέγαμε πριν. Η Άλκηστη έχει ήδη αρχίσει να ανοίγει τα μπαούλα της μνήμης. Ο Νίκος με «ξεναγεί» στο σκηνικό των πρώτων του παραστάσεων, που έστηνε στην αυλή του πατρικού τους. Αυτοσχέδια θεατρικά με πρωταγωνιστές παιδιά της γειτονιάς. Από μακριά φτάνει ο ήχος από κάποιες σκόρπιες νότες του ακορντεόν που έπαιζε μικρός, κι ας μην το διδάχτηκε ποτέ. Εικόνες με χρώματα και μυρωδιές μιας άλλης εποχής, που ξετυλίγονται με μαεστρία μέσα από τις λέξεις τους. Λέξεις που κάνουν την κουβέντα να μοιάζει με μονόπρακτο. Οι λέξεις άλλωστε μετρούν. Πάντα μετρούσαν.
Το ξέρετε ότι πολλοί δεν γνωρίζουν ότι είστε αδέρφια;
Νίκος: Παλιά ρωτούσαν την Άλκηστη, αν είναι αδερφή του Νίκου Χαραλάμπους; Ε λοιπόν, τώρα με ρωτούν αν είμαι αδερφός της Πέπας; (Γέλια)
Πόση διαφορά έχετε;
Άλκηστις: Πέντε χρόνια. Και απ’ ό,τι μου έλεγαν, ο Νίκος ήταν ένα πολύ ντροπαλό παιδί, που περνούσε την ώρα του κρυμμένο πίσω από πολυθρόνες…
Ξέρω ότι είστε γέννημα θρέμμα της Λευκωσίας εντός των τειχών.
Νίκος: Ναι, αν εξαιρέσεις το γεγονός ότι γεννήθηκα σ’ ένα κάρο…
Ακούγεται πολύ κινηματογραφικό...
Άλκηστις: (Γέλια) Ήταν την περίοδο της εκκένωσης. Οι Γερμανοί βομβάρδιζαν τη Λευκωσία. Οι άνθρωποι, λοιπόν, εκκένωναν την πόλη με κάρα, γιατί δεν υπήρχαν αυτοκίνητα.
Νίκος: Η πραγματική μας καταγωγή όμως -να το πούμε αυτό- από την πλευρά της μητέρας μας, είναι από τη Λεμεσό. Από πλευράς του πατέρα μας και από την Πάφο.
Σε ποια γειτονιά της Λευκωσίας μεγαλώσατε;
Άλκηστις: Ζήσαμε σε διάφορες γειτονιές της παλιάς Λευκωσίας. Θυμάμαι έντονα τη συνοικία του Άη Λουκά και τους Τούρκους φίλους των γονιών μας.
Νίκος: Ήταν κάτι σαν την Αλεξάνδρεια ο Άη Λουκάς. Τόπος με περίεργη κουλτούρα. Που η μυρωδιά έβγαζε μια παράξενη ιστορία.
Άλκηστις: Θυμάμαι που μ’ έπαιρνε με την άμαξα ο γείτονας στο νηπιαγωγείο. Ακόμα, θυμάμαι έντονα τον Άη Γιώρκη απάνω στην πράσινη γραμμή. Το σπίτι που γεννήθηκα.
Πώς ήταν ο Νίκος ως ο μεγάλος αδερφός;
Άλκηστις: Είχα έντονα την αίσθηση του… αρσενικού Νίκου. Ήθελα να τον πλησιάσω. Όταν έπαιζε, ήμουν πάντα στα πόδια του. Ταρζάν εκείνος, Τζέιν εγώ. Όπου ήταν, ήμουν.
Ήσουν λίγο καταπιεστική δηλαδή;
Άλκηστις: Δεν νομίζω. Θυμάμαι έντονα αυτόν το θαυμασμό που είχα για τον αδερφό μου. Υπήρχαν και περιπτώσεις που τον κάλυπτα. Όπως για παράδειγμα όταν ήταν εκείνος επτά χρονών και επειδή είχε ήδη… γκόμενα, έπαιρνε τα πράγματά μου για να της τα χαρίσει! (Γέλια).
Έξυπνα δώρα και ανέξοδα…
Άλκηστις: Ω, ναι. Πάντα ήταν δημιουργικός ο Νίκος. (Γέλια και πειράγματα). Θυμάσαι όταν ήσουν στο δημοτικό, που οργάνωσες μέχρι και καλλιστεία…
Νίκος: … Στα οποία ήταν καλεσμένα τα πιο άσκημα αγόρια του σχολείου, γιατί οι πιο όμορφές μας συμμαθήτριες θα επέλεγαν τον ομορφότερο.
Να υποθέσω ότι εσένα επέλεξαν;
Άλκηστις: Ποιον άλλο; Από τότε είχε επιτυχία με τις γυναίκες ο Χαραλάμπους. Ήταν ένα απόμακρο αλλά ταλαντούχο παιδί. Θυμάμαι που του έφεραν κάποτε δώρο ένα ακορντεόν και με το που το πήρε στα χέρια του άρχισε να παίζει!
Νίκος: Δεν ήταν και τόσο δύσκολο (Γέλια). Ας μην ξεχνάμε ότι και… ο Απόστολος Παύλος άρχισε να μιλά Ελληνικά χωρίς να ξέρει.
Άλκηστις: Παρ’ όλο που ο Νίκος ήταν απόμακρος μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο, έκανε κατά καιρούς και πράγματα που με συγκινούσαν. Μικρή, ξύπνησα ένα πρωί και ήταν τσαλακωμένο το πουκάμισό μου. Η μάνα μας θύμωσε. Κι αυτός, ο σοβαρός και απόμακρος Χαραλάμπους, το ’πιασε και το σιδέρωσε χωρίς να πει λέξη. Χωρίς να του το ζητήσει κανείς.
Ποιος ήταν ο πιο ζωηρός;
Άλκηστις: Το ρωτάς; Αυτός ήταν. Και όταν μεγαλώνοντας άρχισε να τρώει ξύλο από τη μάνα μας, δεν το άντεχα. Μια φορά σηκώθηκα κι έφυγα από το σπίτι. Δεν ήθελα με τίποτα να βλέπω τον αδερφό μου να τρώει σφαλιάρες... (Γέλια).
Ήταν αυστηροί οι γονείς σας;
Νίκος: Η κ. Χρυστάλλα ναι, ήταν. Σήμαινε τη συνέπεια και την ασφάλεια. Ίσως επειδή είχε εξ ολοκλήρου αναλάβει την ευθύνη της οικογένειας, γιατί ο κ. Χαράλαμπος, ο πατέρας μας, ήταν τύπος μποέμ, κάπως φευγάτος.
Άλκηστις: Θυμάσαι που μας ξυπνούσε στις τέσσερις η ώρα το πρωί για να φάμε λουκουμάδες; (Γέλια)
Πώς ήταν ως γυναίκα η κ. Χρυστάλλα, που όπως φαίνεται είχε καθοριστικό ρόλο στη ζωή και των δυο σας;
Άλκηστις: Φοβερό ταμπεραμέντο.
Νίκος: Τραγουδούσε υπέροχα. Έλεγε υπέροχες ιστορίες. Διέθετε αυτά τα σύνθετα στοιχεία μιας θεατρίνας. Όλος ο κόσμος την αγαπούσε.
Ήταν ευτυχισμένο ζευγάρι με τον πατέρα σας;
Άλκηστις: Όχι ακριβώς.
Νίκος: Ήταν όπως οι περισσότεροι άνθρωποι εκείνης της εποχής. Που έμεναν μαζί για κάποιους άλλους λόγους.
Άλκηστις: Είχε μια επίδραση βέβαια πάνω μας αυτό το κλίμα, γιατί τα παιδιά νιώθουν την έλλειψη αρμονίας και την απόσταση μεταξύ των γονιών τους.
Νίκος: Την έλλειψη αγάπης.
Τι σημάδια αφήνει αυτή η έλλειψη αγάπης;
Άλκηστις: (Χαμόγελο, κοιτάζει τον Νίκο) Ανασφάλεια.
Νίκος: (Παύση) Η σιγουριά, από την άλλη, είναι θάνατος.
Πόσο καθοριστική ήταν η παρουσία αυτής της δυναμικής μάνας στη ζωή σας;
Άλκηστις: Άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια της πάνω μου η μάνα μου. Αισθανόμουν ότι έπρεπε να είμαι τέλεια σε κάποια πράγματα, ένιωθα έντονα την ευθύνη.
Νίκος: Αντίθετα από την Άλκηστη, είχα δει από πολύ νωρίς ότι δεν σημαίνει ότι επειδή κάποιοι άνθρωποι σε γεννούν, είναι και έτοιμοι να το κάνουν. Ο σεβασμός στον γεννήτορα δεν σημαίνει ότι πρέπει να καθορίζει την πορεία μου. Η Άλκηστις έγινε ο άνθρωπος που έγινε, ο συνεπής, ο υπεύθυνος για τους άλλους, για να καλύψει και τις δικές μου αδυναμίες. Να γεμίσει το κενό που άφηνα.
Θα έλεγες ότι βρίσκεσαι στον αντίποδα της συμπεριφοράς του Νίκου;
Άλκηστις: Ο Νίκος ήταν πάντα πρότυπο για μένα. Όταν άρχισε να κάνει θέατρο, τις πρώτες συνοικιακές παραστάσεις μεταξύ φίλων, όταν δίδασκε τους φίλους μας. Ήμουν ακόμα στο σχολείο και προσπαθούσα να μην χάνω πρόβα, να μην χάνω παράσταση. Και όταν μεγαλώνοντας μου έλεγε να μην διαβάζω εκτός από εξωσχολικά, πάλι μ’ επηρέαζε.
Τι τύπος παιδί ήσουν τελικά, Νίκο;
Νίκος: Δεν είχα καθόλου την τάση να παπαγαλίζω. Τα δοτά πράγματα μ’ ενοχλούσαν.
Άλκηστις: Παρ’ όλο που βραβεύτηκες στο δημοτικό με το βραβείο τότε της Ελισάβετ.
Νίκος: Δεν διάβαζα όμως άλλα από εξωσχολικά βιβλία. Βενέζη, Γκόργκι, Έλιοτ, σε μια εποχή που τα άλλα παιδιά έπαιζαν. Να πω εδώ ότι δεν μου άρεσαν καθόλου τα παιχνίδια που είχαν σχέση με την ηλικία ή με το φύλο.
Άλκηστις: Και όμως, θα μπορούσες να γινόσουν σαν τον πατέρα μας, ένας πολύ καλός ποδοσφαιριστής.
Λίγα-λίγα τα μαθαίνω. Ήταν λοιπόν ποδοσφαιριστής ο κ. Χαράλαμπος;
Άλκηστις: Ο Χαμπής ο λεγόμενος, που άρχισε από το Τραστ, μετά στην ΕΠΑ, ήταν ιδρυτικό μέλος της Ομόνοιας, μέχρι και στην Άρσεναλ και στην Τσέλσι είχε προτάσεις να πάει.
Νίκος: Δεν άφησε όμως την οικογένειά του (Παύση). Τώρα που το σκέφτομαι, υπήρχε μια περίεργη αρμονία μεταξύ τους. Ένα ζευγάρι βιοπαλαιστών ανθρώπων, με δύο στοιχεία που ισορροπούσαν όμως μεταξύ τους. Νους υγιείς εν σώματι υγιή. Αυτό ίσχυε στο ζευγάρι που ήταν. Από τη μια η μάνα μας, η αποθέωση της πνευματικής αυτάρκειας, και από την άλλη ο πατέρας μας, η αποθέωση του σωματικού ιδεώδους.
Από τις ιστορίες που μου περιγράφετε, καταλαβαίνω ότι ήταν φυσική συνέπεια να ακολουθήσετε το θέατρο.
Άλκηστις: Για μένα δεν ήταν. Η μάνα μου έλεγε συγκεκριμένα, φτάνει ένας ηθοποιός στο σπίτι! Ήμουν λοιπόν παντρεμένη και είχα τη Χριστίνα τριών χρονών όταν παράτησα το σπίτι και πήγα να σπουδάσω ηθοποιός. Δεν ξέρω εάν έκανα καλά ή όχι. Εάν δεν το έκανα όμως, θα ήμουν ένα κακόμοιρο, μίζερο πλάσμα, μισό και ανικανοποίητο.
Νίκος: (Χαμόγελο) Λέει κάπου ο Μπέκετ ότι όλοι γεννιόμαστε τρελοί. Μερικοί μένουν. Οι άνθρωποι λοιπόν που ακολουθούν είτε νωρίς, όπως έγινε μ’ εμένα, είτε πιο αργά, όπως έγινε με την Άλκηστη, τις μυστικές φωνές που είναι μέσα τους, το κάνουν είτε για να μην τρελαθούνε είτε γιατί είναι ο μόνος τρόπος να γίνουν ωφέλιμοι σ’ ένα κοινωνικό σύνολο.
Μήπως το «ηρωικό» στον άνθρωπο το λέμε και «τρελό» για να βολευόμαστε;
Νίκος: Μα και τ’ ότι γεννιόμαστε είναι ήδη ηρωικό, «γεννιόμαστε άρα φταίμε». Αν δεχτούμε ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο και ότι και η διαδικασία της γέννησης ακόμα είναι μια διαδικασία τιμωρίας, τότε εξαρτάται από μας τι κάνουμε κάθε φορά στη ζωή μας (Γέλια). Κάθε φορά και μία μεγαλύτερη αποτυχία…
Είναι γνωστό ότι είσαι φοβερά αυστηρός με τον εαυτό σου, αν και το λες με χιούμορ.
Νίκος: Μόνο όταν ένας άνθρωπος αποβάλει την αίσθηση του συμφέροντος και της δικαίωσης αρχίζει να γίνεται ωφέλιμος για τους άλλους.
Ήταν αυστηρός μαζί σου, Άλκηστις;
Άλκηστις: Πολύ αυστηρός. Γενικά με όλη την οικογένεια είναι. Βεβαίως, μας ωφέλεσε.
Νίκος: Μπορεί να μην ήταν αυστηρότητα, αλλά μια κρυμμένη αξιοπρέπεια. Ένιωθα ότι έπρεπε να ήμουν αυστηρός μαζί με τους φίλους μου ή τους συναδέλφους μου, τους ηθοποιούς ή τους μαθητές μου, όταν έκαναν πράγματα που δεν ήταν στο επίπεδο που ήξερα ότι μπορούσαν να είναι.
Τι είναι αυτό που βλέπεις στην Άλκηστη και ξεχωρίζεις;
Νίκος: Έχω την εντύπωση ότι η Άλκηστις κουβαλά ένα σπάνιο στοιχείο μέσα σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η προβολή του εαυτού και η περιχαράκωση της εικόνας. Στην περίπτωση της, εκπέμπεται παράλληλα με το ταλέντο της μια ευγένεια και μια διαθεσιμότητα. Η Άλκηστις είναι για μένα ένα είδος καταφύγιο. Είναι το μόνο πλάσμα που μου δημιουργεί το αίσθημα της ασφάλειας. Εάν θεωρώ τον εαυτό μου Οδυσσέα, με την έννοια ότι μ’ ενδιαφέρει το ταξίδι, εκείνη είναι το λιμάνι.
Μια Πηνελόπη;
Νίκος: Είναι μια ονείρωξη του αρσενικού η Πηνελόπη. Ο άντρας, δηλαδή, που θέλει μια σίγουρη γυναίκα να τον περιμένει. Δεν είναι όμως αυτό. Η Άλκηστις είναι ένα είδος μάνας-γης. Κοντά της, επιστρέφω.
Απ’ ό,τι ξέρω, η οικογένεια ολόκληρη συγκεντρώνεται σήμερα γύρω από την Άλκηστη.
Νίκος: Ναι, τρώμε κάθε μέρα στο σπίτι της.
Αλήθεια; Ποιες είναι οι σπεσιαλιτέ σου;
Άλκηστις: (Γέλια) Κολοκάσι, σπανάκι. Τα φαγητά της μάνας του αγάπη μου!
Νίκος: Είναι περίεργο, γιατί ποτέ μου δεν κατάφερα να αισθανθώ την ανάγκη της οικογένειας σύμφωνα με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Ούτε να ζω σ’ ένα πλαίσιο που προκαθορίζεται. Από την άλλη η Άλκηστις δεν έχει άλλο όνειρο από το να σε αποκαταστήσει.
Διακρίνω όμως σ’ εσένα τον Δάσκαλο;
Νίκος: Γιατί ίσως με ενδιαφέρουν πρώτα οι άνθρωποι που αγαπώ και μετά ο εαυτός μου. Γι’ αυτό μάλλον απέφυγα να γίνω ένας νάρκισσος.
Πόσο διαφορετικοί είστε μεταξύ σας;
Νίκος: (Χαμόγελο τρυφερότητας) Η Άλκηστις μικρή, είχε κάποιες ικανότητες διαισθητικές, περίεργες. Έβλεπε στο όνειρό της διάφορα και ταυτιζόταν με υπερκόσμια πράγματα.
Άλκηστις: Μικρή, παρουσιάστηκε μπροστά μου η Αγία Παρασκευή… (Παύση). Δεν ήξερα βέβαια ποια ήταν η κυρία που μου μιλούσε. Το ανακάλυψα, όταν πήγαμε στο εκκλησάκι που βρισκόταν απέναντι από το σπίτι μας στην Κακοπετριά, να προσκυνήσουμε. Μόλις μπήκαμε, την αναγνώρισα και είπα στη μάνα μου ότι η γλυκιά γυναίκα που μου μιλούσε ήταν η συγκεκριμένη στην εικόνα. Το εκκλησάκι ήταν αφιερωμένο σ’ εκείνη.
Νίκος: Αντίθετα εγώ δεν είχα ποτέ μεταφυσικές μεταλλάξεις. Δεν ταυτιζόμουν με πράγματα που δεν μπορούσα να καταλάβω. Έψαχνα. Διάβασα για τη μετενσάρκωση, τις ανατολικές θρησκείες, μετά όταν μπήκα πολύ βαθιά στα πολιτιστικά πράγματα με απασχόλησε η ιστορική διαδρομή της ιστορίας. Γενικά δεν είμαι καθόλου αλαφροΐσκιωτος.
Δίνεις όμως την αίσθηση ότι ακροβατείς.
Νίκος: Έχω την εντύπωση ότι ανήκω στους ανθρώπους που πρέπει να αγγίξουν την πληγή για να πιστέψουν ότι υπάρχει. Δέχομαι όμως ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζουν κάτι μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας. Έχω αποκαλεστεί ανεύθυνος άνθρωπος, όχι σταθερός στις απόψεις μου, απροσδόκητος, αναπάντεχος. Αυτά σ’ ένα κοινωνικό σύστημα που θέλει να σου επιβάλλεται. Κι εγώ, δεν υπήρξα ποτέ υπάκουος, χωρίς να είμαι αγενής.
Άλκηστις: Υπήρξε πάντα φευγάτος ο Νίκος. Όταν κάτι δεν τον έκανε να νιώθει δημιουργικά, τον σκότωνε.
Νίκος: Αυτό με έκανε φυγά. Ενώ η Άλκηστις, να μην μιλάμε μόνο για τον Νίκο, ήταν πραγματικά ο αντίποδας. Μπροστά στα δύσκολα ή σ’ εκείνα τα οποία πρέπει να μείνει κάποιος και να πολεμήσει, δεν έφευγε ποτέ. Εγώ επέλεγα τη φυγή όταν δεν άντεχα την πραγματικότητα.
Ο ένας συμπληρώνει τον άλλο.
Νίκος: Και να μου επιτρέψετε να πω ότι είναι λίγο σπάνιο.
Άλκηστις: Ειδικά για συγγενείς. Ο αδερφός μου, που δεν τον επέλεξα, είναι ένας άνθρωπος που θαυμάζω και δέχομαι άνευ όρων. Αντιπροσωπεύει ό,τι κι ένας άνθρωπος που μου πάει. Είναι ο άνθρωπος που με εμπνέει.
Εσύ Νίκο, πώς βλέπεις την Άλκηστη ως γυναίκα;
Νίκος: Είναι πανέμορφη η Άλκηστις, αν και δεν το πιστεύει καθόλου η ίδια.
Εγώ βρίσκω ότι εκπέμπει κάτι μαγικό.
Άλκηστις: Ουδέποτε ένιωσα όμορφη. Η αλήθεια, όταν ήμασταν μικροί, στην οικογένειά μας λέγαμε ότι όμορφη ήταν μια εξαδέλφη μας κι από τότε μου ’μεινε (Γέλια).
Είστε φίλοι μεταξύ σας;
Νίκος: Αν δεν ήμασταν αδέρφια, αυτό το δίδυμο θα ’ταν ένα ιδανικό ζευγάρι, όπου θα συμπλήρωνε ο ένας τον άλλο και συγχρόνως θα κάλυπτε ο ένας τον άλλο.
Άλκηστις: Γινόμαστε συνέχεια όλο και πιο πολύ φίλοι, γι’ αυτό περνούμε και ατέλειωτες ώρες παίζοντας και σκραπλ.
Να υποθέσω ότι εάν σε κερδίζει, είναι γιατί τον αφήνεις να σε κερδίζει;
Άλκηστις: Είναι το μόνο σημείο στη ζωή μας που του αντιστέκομαι (Γέλια).
Εάν είχατε τη δυνατότητα να επιλέγατε κάποια γράμματα στο σκραπλ, ποια θα ’ταν;
Άλκηστις: Αυτά με τους πιο μεγάλους βαθμούς. Ζήτα και… άλφα.
Νίκος: Μα το άλφα δεν μετράει πολλούς βαθμούς.
Άλκηστις: Ναι, αλλά είναι πολύ σημαντικό, είναι ένα εργαλείο.
Νίκος: Εγώ θα διάλεγα γράμματα για να φτιάξω λέξεις κλειδιά. Λέξεις που να εμπεριέχουν μέσα τις έννοιες της διαθεσιμότητας, του ερωτισμού και της θυσίας. Που να έχουν σχέση με την εξέλιξη της ανθρωπότητας και όχι του εαυτού.
Λέξεις που χρησιμοποίησες πιο πριν για να περιγράψεις την Άλκηστη.
Νίκος: Ε λοιπόν, οι λέξεις μετρούν κι ας είναι κι απ’ το σκραπλ! (Γέλια).
|
